Nefs
İnsanın bilinç, irade ve kimlik bütünü
Geleneksel Anlam
Geleneksel İslam düşüncesinde nefs, insanın benliği ve içsel dünyasını ifade eden çok katmanlı bir kavramdır. Nefs-i emmare (kötülüğü emreden nefs), nefs-i levvame (kendini kınayan nefs) ve nefs-i mutmainne (huzura ermiş nefs) olmak üzere başlıca üç mertebede ele alınır. Tasavvuf geleneğinde nefsin terbiyesi, manevi yolculuğun en temel hedeflerinden biri olarak görülür.
Nefs genellikle şeytanla iş birliği yaparak insanı günaha sürükleyen, kontrol altına alınması gereken tehlikeli bir güç olarak tanımlanır.
Yeniden Yorumlanan Anlam
Bu yaklaşımda nefs, insanın bilinç ve irade bütününü kapsayan, kendi içinde ne iyi ne de kötü olan temel benlik yapısıdır. Nefsin farklı mertebeleri, insanın bilinç gelişim sürecindeki aşamalara karşılık gelir: dürtüsel tepkilerden öz-farkındalığa, oradan da olgun bir iç dengeye doğru ilerleyen evrimsel bir yolculuktur. Nefs, bastırılması ya da düşman ilan edilmesi gereken bir güç değil; tanınması, anlaşılması ve yönlendirilmesi gereken insani potansiyelin kendisidir.
Kur'an'ın nefsi farklı hallerde tasvir etmesi, insan bilincinin dinamik ve dönüşebilir doğasına işaret eder. Sağlıklı bir benlik inşası, nefsi yok saymakla değil, onu akıl ve farkındalıkla bütünleştirmekle mümkündür.