Rab
Bireyin yaşam biçimini belirleyen ilke ve prensipler
Geleneksel Anlam
Geleneksel İslam anlayışında Rab, Allah'ın en temel isimlerinden biridir ve 'sahip, efendi, terbiye eden, yetiştiren' anlamlarına gelir. Kur'an'da sıklıkla kullanılan bu isim, Allah'ın tüm yaratılmışları yaratan, rızıklandıran, idare eden ve onları kemale erdiren yüce varlık olduğunu ifade eder. Rab kavramı, kul ile Tanrı arasındaki hiyerarşik ilişkiyi tanımlar; kul ibadet eden, Rab ise ibadeti kabul eden mutlak otoritedir.
Namazda okunan Fatiha suresinin ikinci ayetinde geçen 'Rabbü'l-âlemîn' ifadesi, O'nun tüm âlemlerin sahibi ve yöneticisi olduğunu vurgular. Bu anlayışta Rab, insanın kendisine kayıtsız şartsız itaat etmesi gereken, dışsal ve aşkın bir ilahi otorite olarak konumlandırılır.
Yeniden Yorumlanan Anlam
Bu perspektifte Rab, bir kişi ya da antropomorfik varlık değil; yaşamı düzenleyen, evreni işleten ilkeler ve prensipler sisteminin bütününü ifade eder. Yerçekimi, termodinamik yasaları, biyolojik evrim mekanizmaları ve bilincin işleyiş kuralları gibi tüm doğal yasalar, 'Rab' kavramının somut tezahürleridir. 'Terbiye eden' kök anlamı burada özellikle anlamlıdır: evrensel yasalar, varlığı sürekli olarak dönüştürür, olgunlaştırır ve bir sonraki aşamaya taşır.
Rab'bi anlamak demek, bu yasaları keşfetmek, onlarla uyum içinde yaşamak ve evrenin işleyiş düzenini akılla kavramak demektir. Dolayısıyla Rab'be kulluk, körü körüne bir itaat değil; evrensel ilkeleri tanıyarak bilinçli bir uyum hali geliştirmektir.