Tevrat (Tora) Hakkında Kapsamlı Bilgi Dosyası

1. Tevrat Nedir?

Tevrat, İbranice "Tora" kelimesinin Arapça karşılığıdır. Yahudiler bu kitaba "Torah" derken, Araplar "Tevrat" olarak adlandırır. Bu bir tercüme meselesidir.

Yahudi geleneğinde Tevrat/Tora şu anlamlara gelen kelimeleri kapsar:

• Öğreti
• Doktrin
• Kılavuz
• Hüküm
• Kanun

Tevrat, bir bütün olarak bir hayat anlayışını ifade eder.

2. Tevrat'ın Beş Kitabı

Tevrat'ın Musa'ya verildiği iddia edilir ve beş kitaptan meydana gelmiştir:

1. Tekvin (Yaratılış)
2. Çıkış
3. Levililer
4. Sayılar
5. Tesniye

Yahudi dünyasında Tevrat'ın yalnızca bu beş kitaptan mı ibaret olduğu yoksa daha kapsamlı bir şey mi olduğu hâlâ tartışma konusudur.

3. Midraş Yahudiliğine Göre Tevrat

Yahudiliğin bir kolu/mezhebi olan Midraş Yahudiliğine göre Tevrat hakkında şu inançlar mevcuttur:

• Tevrat, dünyanın yaratılmasından önce yaratılan yedi şeyden biridir.
• Dünya yaratılmadan 974 nesil önce Tevrat yaratılmıştır.
• Tevrat, alemlerin yaratılması ve varlığın oluşması sürecinde Tanrı'ya danışmanlık hizmeti yapmıştır.
• Tanrı, gününün üçte birini Tevrat okuyarak ve onun yorumunu (Mişna) inceleyerek geçirmiştir.

Bu inançlar akıl, hikmet ve bilim açısından oldukça tuhaf görünse de, İslami inançta da bunlara benzer görüşler mevcuttur.

4. Musa'nın Tevrat'ı Yazıp Yazmadığı Meselesi

Gerçekte Musa'nın Tevrat'ı yazıp yazmadığı tam olarak bilinmemektedir. Buna rağmen geleneksel anlayışta şu iddia edilir:

• Musa, Tevrat'ın sözlerini bir kitaba yazmıştır.
• Bu kitabı Ahit Sandığı'nın içine koymuştur.
• Bunu Kohenlere (din adamlarına) teslim etmiştir.

Ahit Sandığı Kavramı

"Ahit" kelimesi sözleşme, söz verme, ahdetme anlamına gelir. Bu sözleşme Tanrı ile İsrailoğulları arasında yapılmıştır. Sözleşmenin metni Tevrat'tır. Bu nedenle Tevrat kutsal bir metin sayılır ve muhafaza edildiği sandığa "Ahit Sandığı" denir.

5. Musa Öncesi Peygamberler ve Tevrat Paradoksu

Tevrat'ın kendi iddiasına göre, Musa'dan önce yaşamış olan Nuh, İbrahim ve Yusuf gibi peygamberler Tevrat okuyorlardı. Bu durum ciddi bir çelişki oluşturur: Eğer Tevrat, Musa ile kitaba dönüşmüşse, ondan önce yaşayan peygamberler nasıl Tevrat'a göre yaşayıp Tevrat okuyorlardı?

Kur'an bu konuda temel bir itiraz getirir ve İbrahim'in Yahudi olmadığını, müslüman olduğunu belirtir.

6. Süleyman Peygamber Zamanında Ahit Sandığının Açılması

Yahudi kaynaklarına göre Süleyman Peygamber zamanında Ahit Sandığı açılmış ve içinden yalnızca iki levha çıkmıştır. Büyük bir kitap ya da kapsamlı bir metin çıkmamıştır. Bu duruma göre iki olasılık ileri sürülür:

1. Asıl nüsha kaybolmuştur.
2. Kaynaklarda anlatılanlar gerçek değildir.

7. 13 Nüsha İddiası

Bir görüşe göre Musa tarafından 13 nüsha yazılmış ve bunlar 13 Yahudi kavmine/topluluğuna verilmiştir. Ancak Yahudi alim Lazarus Siyahe, bunun gerçek olmadığını belirtir. Ona göre bu iddia, İslam ortaya çıktıktan sonra Müslümanlara karşı bir savunma/tepki olarak Yahudiler tarafından uydurulmuştur. Yine de bir inanç olarak varlığını sürdürmektedir.

8. Tevrat'ın Tahrifi (Bozulması/Değiştirilmesi)

Tevrat'ın tahrif edildiğine dair pek çok bilgi mevcuttur. Kronolojik sırayla:

Rohabom (Süleyman'ın Oğlu)

Süleyman Peygamber'in oğlu olan Rohabom ve Yahudi halkı Tevrat'ı terk etmiş ve reddetmiştir. Babası öldükten sonra yerine geçen kral olarak bu işe öncülük etmiş ve halkını da buna zorlamıştır.

Kral Ahaz (MÖ 736-716)

• Tevrat okumayı yasaklamıştır.
• Mabetteki Tevrat'ı mühürlemiştir.
• Tevrat'taki Tanrı isimlerini değiştirmiş ve yerine put isimleri koymuştur.

Kral Amon (MÖ 642)

• Tevrat'ı yakmıştır.

Menesah Dönemi

• Hz. Musa'nın yazdığı söylenen ve mabette korunan asıl nüsha kaybolmuştur.

Bugün hâlâ Süleyman Mabedi'nde Ahit Sandığı'nın aranıp kazılmasının sebebi budur. Aslında olmayan bir şey aranmaktadır çünkü milattan önce kaybolmuştur.

Kudüs Talmudu Rivayeti

Kudüs Talmud'undaki rivayete göre Tevrat'ın hâlâ saklandığı yerde durduğu söylenmektedir.

9. Ezra ve Bugünkü Tevrat'ın Ortaya Çıkışı

Bugünkü Tevrat'ı yazan/derleyen kişi alim Ezra'dır. Gerçek Tevrat kaybolmuş, yakılmış ve yok olmuşken Ezra onu yeniden ortaya çıkarmıştır. Babil sürgününden sonra Ezra, İsrail topraklarında yaşayan Yahudiler arasında tamamen unutulan Tevrat'ı, sözlü yorumu ile birlikte yeniden oluşturmuştur.

Bu durumda kitabın vahiy veya Musa'nın kitabı olduğu iddiası, kendi kaynakları açısından bile tutarsızdır. Ayrıca Ezra, bu yeni Tevrat'ta bazı değişiklikler de yapmıştır.

10. İki Farklı Tevrat Versiyonu

Tevrat'ın biri Yahudilere, diğeri Samirilere ait olmak üzere iki tipi mevcuttur. Bu iki Tevrat arasında 6.000 farklılık bulunmaktadır. Bu farklılıklar hikâyelerde, anlatımlarda ve çeşitli bölümlerde kendini göstermektedir.

11. İbn Meymun (Maimonides) ve Tevrat Görüşü

12. yüzyılda Abbasi (İslam) topraklarında yaşamış olan Yahudi filozof İbn Meymun (Maimonides), Tevrat hakkında son derece katı bir tutum sergilemiştir:

• Tevrat'ın her sözünün Tanrı'ya ait olduğunu savunmuştur.
• Tefsirinin (yorumunun) de Tanrı'ya ait olduğunu ileri sürmüştür.
• Buna inanmayanı "kafir" ilan etmiştir.
• "Tevrat'ta vahiye dayanmayan herhangi bir kelimenin bulunduğunu söyleyen kimse kafir olur" demiştir.
• Bir rivayete göre bugünkü eldeki Tevrat'ın düzenleyicisi bizzat İbn Meymun'dur.

12. Diğer Ortodoks Yahudi Görüşleri

Bir başka Yahudi alime göre:

• Tanrı, Tevrat'ı aracısız (melek vs. olmadan) olarak Musa'ya kelime kelime yazdırmıştır.
• Tevrat bütün yönleriyle sahihtir.
• Onda hiçbir çelişki yoktur.
• Varlığından şüphe edilemez.
• Neshedilmeyecek (yürürlükten kaldırılmayacak) ve değiştirilmeyecektir.
• Senedi (aktarım zinciri) kesintisiz ve sahihtir.

Tüm bu iddialara rağmen eldeki kitap son derece tartışmalıdır.

13. Levhalar Meselesi ve Mantık Soruları

Tevrat'ın tarihiyle ilgili ciddi mantık soruları mevcuttur:

• İnsanlık yaratılmadan 974 nesil önce yaratıldığı iddia edilen Tevrat, kâğıda mı yazıldı?
• Tanrı gerçekten Tevrat mı çalıştı?
• Musa Sina Dağı'na gidip levhalara yazdığında, bu levhalar taştan mı metalden mi idi?
• Beş kitaplık bir içerik kaç levhaya sığar? Binlerce levhaya ihtiyaç olurdu.
• Musa bunları dağdan nasıl indirebilirdi?
• Taşa kazıma ne kadar zaman alırdı?

"Tanrı dilerse yapar" itirazına karşılık şu argüman sunulur: Tanrı ilmine aykırı davranmaz. Kudretini ilmiyle sınırlamıştır. Aksi halde rastgele ve keyfi hareket eden bir kudret olmuş olur ki bu Tanrı kavramıyla bağdaşmaz.

14. Yahudi Alim ve Filozofların Tevrat Eleştirileri

Menesah

Tevrat'ın vahiy mahsulü olduğunu reddetmiş ve Musa'nın kendi yazdığını iddia etmiştir.

Temel Kronoloji Çelişkisi

Eğer Musa yazmışsa:

• Kendisinden önceki peygamberlerin (Yusuf, Nuh, İbrahim, Lut) hikâyelerini yazabilir.
• Ancak kendisinden sonra gelen peygamberlerin (Davut, Süleyman, Zekeriya) hikâyeleri nasıl Tevrat'ta yer alır? Bu peygamberler Musa'dan yüzlerce yıl sonra hayata gelmiştir.

Hivi el-Belhi

Tevrat'ı 200'e yakın yerde tenkit etmiş ve yanlışlarını ortaya koymuştur. (Yahudiler ona hakaret olarak "el-Kelbi" yani "köpek" demişlerdir.)

Rabbiler (Yahudi Alimleri ve Din Adamları)

Bazı rabbilere göre Tevrat'ın yazılımında kronolojik sıra bakımından yanlışlıklar vardır.

Baruch Spinoza (1656, Amsterdam)

Büyük Yahudi filozofu Spinoza, Tevrat'ın yanlışlıklarını söylemesinden dolayı Yahudi cemaati ve din alimleri tarafından aforoz edilmiştir.

Bernard Fesental (1858)

Yahudi alim olarak Hahamlar Konferansı'nda mucizevi hikâyelerin Tevrat'tan çıkarılmasını teklif etmiştir.

David Enharn ve Kaufman Köle

Tevrat hikâyelerini insan ürünü ve ilkel mitoloji olarak görmüşler, Tevrat'taki birçok hata ve çelişkiye dikkat çekmişlerdir.

Emir Hirş

Daha da ileri giderek:

• Tevrat'ın vahiye dayanmadığını söylemiştir.
• Musa tarafından da yazılmadığını iddia etmiştir.

Bu kanaatlerin birçoğu muhafazakâr hahamlar tarafından da kabul görmüştür.

David Blumental

Rabbani olarak Torah'ın (Tevrat'ın) dogmalarını eleştirmiştir.

Maton

• Tevrat'ın Tanrı tarafından Sina'da Musa'ya verilmediğini söylemiştir.
• Beş kitabın bütününün Musa'ya vahyedildiğine yönelik bir kaydın Tevrat'ın kendisinde yer almadığını belirtmiştir.

Abraham Geiger

• Sina kaynaklı sabit ve değişmez vahiy anlayışına karşı çıkmıştır.
• Gelişme gösteren bir vahiy anlayışını savunmuştur.
• Ona göre vahiy; bilimin, keşiflerin ve akıl sahibi insanın buluşlarıyla sürekli yenilenmektedir.
• Tevrat, bu anlayış çerçevesinde insanlığın ilk gelişmelerinin bir kaydıdır.
• Ancak artık önemini yitirmiştir.
• Tevrat'ın kendi dönemine ait mucizevi hikâyeleri, bugün için ilkel mitolojiden ibarettir.

15. Yazılı ve Sözlü Tevrat Ayrımı

Her ne kadar Yahudiler "Tevrat beş kitaptır" deseler de başka görüşler de mevcuttur:

• Yazılı Tevrat: Bilinen beş kitap.
• Sözlü (Yazılı Olmayan) Tevrat: Nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar gelmiş olan sözlü gelenek.

Sözlü aktarımın doğası gereği ne kadar değişime uğradığı, ne kadar eklemeler ve çıkarmalar yapıldığı ciddi bir sorudur.

16. Tevrat'ın Gerçek Mahiyeti Hakkında Genel Değerlendirme

Tüm bu bilgiler ışığında ortaya çıkan genel kanaat şudur:

Tevrat diye vahiy edilmiş bir kitap bulunmamaktadır. Aslında hayatın akışında Babil'de, Anadolu'da, Sümerler'de ve daha geriye gidebileceğimiz zamanlarda insanlığın birikimli deneyimlerinin anonim (ortak, yazarı belirsiz) bir kitabıdır. Bu nedenle Âdem'den başlatılır ve devam ettirilir.

Her gelen düşünür, filozof ve bilge kendi anlayışından bir şeyler anlatmış, bu anlatılanlar uzun süre kitap haline gelmemiş ve nesilden nesile sözlü olarak aktarılmıştır.

17. Tevrat'ın Diğer Dinlere Etkisi

Tevrat'ın önemi, diğer kutsal metinlerin kökenini oluşturmasından gelir:

• İncil'deki hikâyelerden Kur'an'daki hikâyelere kadar pek çoğunun kökeni, aynısı olmasa da, Tevrat'ın peygamber hikâyeleridir.
• İncil'i ve Kur'an'ı değerlendirmek için işe Tevrat'tan başlamak gerekmektedir.
• Tevrat'ın bu kitapların ortaya çıkışını ne kadar etkilediği veya etkilemediği ancak Tevrat bilindiğinde doğru değerlendirilebilir.

18. İsrailiyyat Kavramı ve İslam'a Etki

"İsrailiyyat" terimi, İslam'ın içine sızmış Yahudi kaynaklı bilgi ve anlatıları ifade eder. Ancak bu mesele sadece Yahudileri suçlayarak açıklanamaz.

Bir atasözünün ifade ettiği gibi: "Ağacın kurdu içinden olmazsa, o ağaca zeval yoktur." Yani iç ihanet olmadan dışarıdan gelen etkiler çok güçlü olamaz.

Bu bağlamda:

• Müslüman alimlerin, Yahudilerin yapabileceği zarardan daha büyük zararlar yapmış olma ihtimali vardır.
• Tevrat'ın İslam zihnini hadisler ve çeşitli söylemler üzerinden, Kur'an'da doğrudan yer almasa bile, nasıl etkilediği ayrıca incelenmesi gereken bir konudur.
• Bu anlayışlar istense de istenmese de kitleleri, dini anlayışları, Hristiyanlığı ve İslam'ı etkilemiştir.
• Bu etkileri iyi bilmek ve bunlara karşı bilinçli bir anlayış geliştirmek gerekmektedir.

19. Kur'an'daki Tevrat (Ayrı İnceleme Konusu)

Kur'an'daki Tevrat kavramı, Yahudi geleneğindeki Tevrat'tan epey farklılık gösterir. Bu konu ayrı bir inceleme olarak ele alınması gereken ikinci bir bölümdür ve şu alt başlıkları kapsar:

• Kur'an'ın Tevrat'a bakışı
• Tevrat hikâyelerinin ve mesajlarının Kur'an'da doğrudan yer almasa bile hadis veya söylemler üzerinden İslam zihnini nasıl etkilediği
• Müslüman alimlerin bu konudaki rolü ve sorumluluğu