Akletme
Eleştirel düşünce ve derin muhakeme yetisi
Geleneksel Anlam
Akletme, İslam geleneğinde düşünme ve aklı kullanma anlamına gelir; ancak bu kullanım genellikle vahyin ve naklin çizdiği sınırlar içinde kalır. Geleneksel anlayışta akıl, dini metinleri anlamak için bir araç olmakla birlikte, vahiyle çeliştiği yerde aklın teslim olması gerektiği kabul edilir. Kur'an'ın 'akletmez misiniz?' çağrısı, çoğunlukla Allah'ın varlığını ve birliğini kabul etmeye yönelik bir davet olarak yorumlanır.
Akıl, nakle hizmet eden yardımcı bir unsur olarak konumlandırılır ve bağımsız bir otorite olarak görülmez.
Yeniden Yorumlanan Anlam
Akletme, Kur'an'ın insana yönelttiği en güçlü çağrılardan biridir ve eleştirel düşünce, derin muhakeme ve bağımsız sorgulama kapasitesini ifade eder. Kur'an'da onlarca ayette tekrarlanan 'akletmez misiniz?' sorusu, insanı körü körüne taklitten kurtarıp kendi zihinsel yetilerini kullanmaya davet eder. Bu anlayışta akıl, vahyin hizmetkarı değil, hakikate ulaşmanın temel aracıdır; zira aklını kullanmayan bir insanın metni gerçek anlamda anlaması mümkün değildir.
Akletme, ataların yolunu sorgulamadan izlemeyi reddeden, her önermeyi mantık süzgecinden geçiren cesur bir entelektüel tutumdur.